نكته ها:

«قَوّام» به كسى گفته مى‏شود كه تدبير و اصلاح ديگرى را بر عهده دارد.
«نشوز» از «نشز» به‏معناى زمين بلند وبه سركشى وبلندپروازى نيز گفته مى‏شود.
شرط سرپرستى و مديريّت، لياقت تأمين و اداره زندگى است و به اين جهت، مردان نه تنها در امور خانواده، بلكه در امور اجتماعى، قضاوت و جنگ نيز بر زنان مقدّمند، «بما فضّل‏اللّه... و بما انفقوا» و به اين خاطر نفرمود: «قوّامون على ازواجهم»، زيرا كه مسئله‏ى زوجيّت مخصوص زناشويى است و خدا اين برترى را مخصوص خانه قرار نداده است.
گرچه برخى زنان، در توان بدنى يا درآمد مالى برترند، ولى در قانون و برنامه، بايد عموم را مراعات كرد، نه افراد نادر را.
براى جمله «حافظات للغيب بما حفظ اللَّه» معانى گوناگونى است:
الف: زنان، آنچه را خدا خواهان حفظ آن است، حفظ نمايند.
ب: زنان، حقوق شوهران را حفظ كنند، همان‏گونه كه خدا حقوق زنان را در سايه تكاليفى كه بر مرد نهاده، حفظ كرده است.
ج: زنان حافظ هستند، ولى اين توفيق را از حفظ الهى دارند.
وقتى راههاى مسالمت آميز سود نبخشيد، يا بايد دست از انجام وظيفه كشيد، يا بايد در صورت تأثير نداشتن موعظه و قهر، خشونت به خرج داد. به گفته‏ى روانشناسان، بعضى افراد، حالت مازوشيسم (آزاد طلبى) پيدا مى‏كنند كه تنبيه مختصر بدنى، برايشان همچون مرهم است. در تن بيهات بدنى هم، اسلام سفارش كرده كه نبايد به مرحله‏ى كبودى جسم يا زخمى شدن بدن برسد. به علاوه، مرد متخلّف هم گاهى توسط قاضى تنبيه بدنى مى‏شود.
رسول خداصلى الله عليه وآله فرمود: كتك شما نبايد به نحوى باشد كه اثر آن در جسم زن نمودى داشته باشد، يا كتك نشانه خودنمايى و اظهار قدرت مرد باشد كه زهره چشمى بگيرد. «ضرباً غير مبرّج» (271)
امام صادق‏عليه السلام فرمودند: نشوز زن آن است كه در فراش (همبستر شدن) از شوهر تبعيت نكند و مقصود از «اضربوهنّ»، زدن با چوب مسواك و شبيه آن است، زدنى كه از روى رفق و دوستى باشد. (۲۷۲)

پيام ها:

1- در يك اجتماع دو نفرى هم، يكى بايد مسئول و سرپرست باشد. مدير خانه مرد است. «الرّجال قوّامون على‏النساء»
2- در اداره امور زندگى، بايد تعقّل و تدبير، بر احساسات و عواطف حاكم باشد. «الرّجال قوّامون على‏النساء»
3- نظام حقوقى اسلام با نظام تكوين و آفرينش هماهنگ است. حقّ مديريّت مرد، به خاطر ساختار جسمى و روحى اوست. «الرّجال قوّامون على‏النساء»
4- برترى‏هاى طبيعى فضل الهى است. «بما فضّل اللَّه»
5 - هزينه زندگى، بر عهده مرد است. «بما انفقوا»
6- قانونگذار بايد در وضع قانون، به تفاوت‏هاى طبيعىِ زن و مرد در آفرينش، توجه داشته باشد. «الرّجال قوّامون... بما فضّل اللّه»
7- نشانه شايستگى زن اطاعت و تواضع او نسبت به شوهر است. «قانتات»
8 - نشانه همسر شايسته، حفظ خود در غياب شوهر است. «حافظات للغيب»
9- اطاعت زن از شوهر و حفظ حقوق وى، مشروط به تأمين زندگى او از سوى مرد است. «بما انفقوا...فالصالحات قانتات حافظات»
10- علاج واقعه را قبل از وقوع بايد كرد. پيش از آنكه زن ناشزه شود، چاره‏اى بينديشيد. «تخافون نشوزهنّ»
11- مرد هيچ حقّى در آزار همسر مطيع خود ندارد. «فان اطعنكم فلاتبغوا عليهنّ سبيلاً»
12- سه مرحله موعظه، ترك هم‏خوابى وتنبيه، براى مطيع كردن زن است. پس اگر از راه ديگرى زن مطيع مى‏شود، مرد حقّ برخورد ندارد. جمله‏ى «فان اطعنكم» نشانه آن است كه هدف اطاعت است، گرچه از طريق ديگرى باشد.
13- تواضع زن، ضعف نيست، ارزش است. «فالصالحات قانتات»
14- نشانه‏ى همسر شايسته، رازدارى، حفظ مال و آبرو و ناموس شوهر در غياب اوست. «فالصالحات ... حافظات للغيب»
15- برخورد با منكرات بايد گام به گام و مرحله به مرحله باشد. موعظه، قهر تنبيه. «فعظوهنّ واهجروهنّ...»
16- تا موعظه مؤثر باشد، قهر و خشونت ممنوع و تا قهر و جدايى موقت اثر كند، تنبيه بدنى ممنوع است. «فعظوهنّ واهجروهنّ... واضربوهنّ»
17- برخورد خشن و تنبيه، تنها براى انجام وظيفه است، نه انتقام و كينه و بهانه. «فان اطعنكم فلاتبغوا عليهن»
18- برترى مردان، نبايد سبب غرور شود، چون خدا از همه برتر است. «ان اللّه كان علياً كبيراً»
19- توجّه به برترى خداوند، كليد تقوى و پرهيز از ستم بر همسران است. «ان اللَّه كان علياً»

برداشت از سايت قرائتي http://www.qaraati.net/tafsir/